تبلیغات
ادبیات فارسی اول دبیرستان - صنعت های ادبی
چهارشنبه 10 آذر 1389

صنعت های ادبی

   نوشته شده توسط: نعمت الله بوالحسنی    نوع مطلب :جزوه + پاسخ ها ،

همچنان كه قبلا در معرفی علوم ادبیات گفته شد ، بررسی زیبایی های ادبی مربوط به فن یا علم بدیع است . هر زیبایی ادبقی را یك صنعت می نامند . كهاگر به شكل ظاهری كلمات و یا آهنگ آن ها مربوط شود ، صنعت لفظی نام دارد و اگر به معنی لغات یا جمله ها وابسته باشد ، صنعت معنوی است .

 مطلب اصلی در ادامه مطلب.


صنایع لفظی

 

1 -  سجع یا تسجیع : همان طور كه از نامش بیداست تسجیع یعنی ، به كار بردن سجع در كلام . سجع مخصوص نثر است .

 

سجع متوازی : در این سجع  دو كلمه سجع ،‌ در تعداد حروف و آهنگ و حرف روی یكسان است .

 

سجع مطرف : دو كلمه سجع در حرف روی  یكسان باشند . ولی آةنگ و تعدادشان دقیقا یكسان نیست .  كار  و شكار

 

سجع متوازن : یعنی دو كلمه سجع فقط در آهنگ یكسان باشند ؛ نه تعداد حروفشان یكسان باشد : كار و مال

 

2 - تضمین : یعنی ، ضمن اشعار خود بیت یا ابیاتی از شعر دیگران را بگنجانند. 3 – جناس :  یعنی به كار بردن دو كلمه در كلام كه از جهت شكل ظاهری یكسان و یا از جهاتی یكسان باشند . اما از نظر معنی ، مختلف باشد ؛ مثلا اگر بگوییم : قصه ی شیرین ِ شیرین را خوانده ام .

 

انواع جناس:

 

جناس تام یا كامل : دو كلمه در شكل املایی و تلفظ كاملا یكسان است و در  معنی  مختلف اند .

بهرام كه گور می گرفتی همه عمر     دیدی كه چگونه گور ، بهرام گرفت

 

جناس ناقص : دو كلمه از لحاظ شكل املایی یكسان اما در تلفظ مختلف هستند .

ابلهی دید اشتری به چًرا       گفت : نقشت همه كژ است ؛ چرا؟

 

جناس خط :  یعنی شكل دو كلمه مورد نظر در جمله یا بیت ، غیر از نقطه هایش یكسان است .

ای زبر دست زیر دست آزار             گرم تا كی بماند این بازار

 

جناس لفظی : آن است كه دو كلمه در تلفظ یكسان اما از لحاظ شكل املایی  متفاوت است :

از این اندیشه ناصواب در گذر و همت بر اكتساب ثواب مقصورند .

 

جناس مركب : چنان است كه از دو كلمه مورد نظر یكی ساده باشد و دیگری مركب ؛ یعنی یكی از آن ها یك كلمه باشد و  دیگری ، تركیبی از دو كلمه یا بیشتر باشد :

خواجه می بندارد كه روزی ، ‌ده دهد    این نمیداند كه روزی ده دهد

 

جناس مطرف : دو كلمه همجنس و مورد نظر ، فقط حرف آخرشان متفاوت باشد .  آیین و آیینه

 

4 – ترصیع : ترصیع در لغت به معنی جواهر نشاندن است . همان طور كه مثلا هنگام جواهر نشان كردن یك شی ، نوعی قرینه سازی در آن مورد توجه قرار گیرد ، در ادبیات هم ترصیع یعنی  به كار بردن دو جمله یا دو مصراع كه كلمات آن كاملا قرینه یكدیگر باشند مثلا كلمات یك مصراع نظیر به نظیر هماهنگ و دارای حرف روی  باشند . 

5 – ملمح : در لغت ، یعنی رنگارنگ و در ادبیات ،‌ نام شعر یا ابیاتی است كه به دو زبان سروده شده باشد .


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.